અ પ્રિઝનર ઑફ બર્થ - જેફ્રી આર્ચર
ડેનિયલ કાર્ટરાઇટ (ડેની) પોતાની ગર્લફ્રેન્ડ એલિઝાબેથ વિલ્સન (બેથ)ને લગ્ન માટે પ્રપોઝ કર્યા પછી પોતાના મિત્ર અને બેથના ભાઇ બર્ની વિલ્સન તથા બેથ સાથે પબમાં સેલિબ્રેટ કરવા જાય છે, જ્યાં ચાર વ્યક્તિઓ દ્વારા બેથની છેડતી થાય છે જેથી બર્ની ગુસ્સે થઇ જાય છે. ટકરાવ ટાળવા બેથ અને ડેની સાથે બર્ની પબ છોડીને બહાર નીકળી જાય છે. પણ ચાર વ્યક્તિમાંનો એક સોલિસિટર સ્પેનસર ક્રેગ તેમનો પીછો કરે છે અને ઝપાઝપીને અંતે બર્નીને છાતીમાં ચાકુ મારીને પબમાં પાછો ભાગી આવે છે. પોતાના મિત્રને લોહીથી લથબથ જોઇને ડેની તેને બચાવવા પ્રયત્ન કરે છે પણ સ્પેનસરે ઘડેલા પ્લાન મુજબ પોલીસ આવી પહોચે છે. હોસ્પિટલ પહોચતા સુધી બર્ની મૃત્યુ પામે છે અને ડેનીની તેની હત્યા કરવા બદલ ધરપકડ કરવામાં આવે છે. કોર્ટમાં કેસ ચાલે છે જેમાં એલેક્ષ રેડમેને ડેની વતી લડે છે પણ સ્પેનસરે ઘડેલી યોજના મુજબ તેના મિત્રો પણ તેના તરફી ગવાહી આપે છે અને ડેનીને ૨૨ વર્ષ લાંબી જન્મટીપની સજા થાય છે. પણ ડેની પોતાની નિર્દોષતા સાબિત કરવા તત્પર હોય છે.
જેલમાં નિકોલસ મોનક્રિફ્ટ (નિક) અને આલ્બર્ટ ક્રેન (બિગ અલ) તેના સેલમેટ બને છે. નિક જેલમાં રહીને પણ ભણતો હોય છે અને રોજ પોતાની ડાયરી લખતો હોય છે. નિકથી પ્રભાવિત થઇને ડેની પણ ભણવાનું શરૂ કરે છે અને નિક જેવો જ બનવા અને દેખાવા હમેશા પ્રયત્નશીલ રહે છે. બર્નીની હત્યા વખતે સ્પેનસરના સાથીમાંનો એક મોર્ટિમેર, જે ડ્રગ એડિક્ટ હોય છે, તે ડ્રગના ગુનામાં જેલમાં આવે છે. સ્પેનસર તેના કોંટેક્ટની મદદથી મોર્ટિમેરને જેલમાં જ મરાવી નાખે છે. પણ તે પહેલા બિગ અલની મદદથી ડેની મોર્ટિમેરની જુબાની ટેપરેકોર્ડરમાં રેકોર્ડ કરવામાં સફળ થાય છે પણ કોર્ટ તેના આ સાબૂતને માન્ય નથી રાખતી અને ડેનીની સજા યથાવત રહે છે.
ડેની પોતાને નિર્દોષ સાબિત કરવા પ્રયત્નશીલ છે તે જાણ્યા પછી સ્પેનસર તેના જેલના કોંટેક્ટ દ્વારા ડેનીને મારવાનો પ્લાન ઘડે છે. પણ નિક અને ડેની બંનેના દેખાવમાં રહેલી સમાનતાને લીધે ભૂલથી નિકની હત્યા કરી નાખે છે. નિકની બોડી જેલ હોસ્પિટલમાં લાવવામાં આવે છે જ્યાં બિગ અલ કામ કરતો હોય છે. તેને જાણ થાય છે કે જેલ ઓફિસર્સ એમ સમજે છે કે ડેનીએ આત્મહત્યા કરી છે. આ વાતને મજબૂત બનાવવા બિગ અલ ડેની અને નિકની ફાઇલ બદલી નાખે છે જેથી મેડિકલ તપાસમાં પણ એજ સિદ્ધ થાય કે ડેની મૃત્યુ પામ્યો છે. ડેની પાસે નિકના વીંટી, ઘડિયાળ, કી-ચેઇન વગેરે હોવાથી અને દેખાવમાં બંને સરખા જ હોવાથી ડેની સરળતાથી નિકની જગ્યા લઇ લે છે. ઉપરાંત નિકની ડાયરી દ્વારા તે નિક વિષે ઘણું જાણી શકે છે. અને થોડા જ સમયમાં નિકની સજા પૂરી થતાં જેલમાંથી બહાર આવવામાં સફળ થાય છે.
નિકના અંકલ હયુગો નિકના દાદાએ નિક માટે છોડેલી વસિયત, દાદાના નકલી વિલ દ્વારા મેળવવા માટે પ્રયત્નશીલ હોય છે. ઉપરાંત દાદાનો દુર્લભ ટપાલ ટિકિટનો સંગ્રહ, જેની ચાવી નિક પાસે હોય છે, તેને પણ હસ્તગત કરવા માંગતા હોય છે. પણ ડેની એક લાંબા કાનૂની જંગ બાદ કરોડો ડોલર અને મિલકત મેળવવામાં સફળ થાય છે, જે તેને પોતાના દુશ્મનો સાથે બદલો લેવામાં કામ આવે છે.
ધનવાન બન્યા પછી પછી ડેની સ્ટેપ બાય સ્ટેપ યોજના દ્વારા સ્પેનસર ક્રેગના અન્ય બે મિત્રો, જે તે રાત્રે પબમાં સ્પેનસરના ગુનાના સાક્ષી હતા, પ્રોપર્ટી એજન્ટ ગેરાલ્ડ પેને અને એક્ટર લોરેન્સ ડવેનપોર્ટને ફસાવી સ્પેનસર સહિત ત્રણેયને આર્થિક રીતે બરબાદ કરી નાખે છે. સાથે સાથે ડેનીના વકીલ એલેક્સ અને બેથ દ્વારા ડેનીને નિર્દોષ પુરવાર કરવા અપીલ દાખલ કરવામાં આવે છે જેમાં ડેનીના સેલમેટ નિકની ડાયરી એક પુરાવા તરીકે રજૂ થવાની છે એવી જાણ સ્પેનસરને થાય છે. તેમને છેતરનાર નિક જ ડેનીનો સેલમેટ છે એ જાણ થતાં જ સ્પેનસર ચેતી જાય છે અને નિક જ ડેની છે એવું સાબિત કરી ડેનીની ધરપકડ કરવવામાં સફળ થાય છે. આ વખતે ડેની પર જેલમાંથી ભાગવાનો ગુનો ઉપરાંત બીજાની મિલકત પડાવી લેવાનો અને છેતરપિંડીનો ગુનો પણ ઉમેરાય છે. ફરી એક બીજો લાંબો કાનૂની જંગ શરૂ થાય છે અને અંતે સત્યનો વિજય થાય છે.
જેફ્રી આર્ચરની મેં વાંચેલી 'ઓનર અમોંગ થિવ્સ', 'નોટ અ પેની મોર, નોટ અ પેની લેસ', 'પાથ્સ ઑફ ગ્લોરી' અને 'અ પ્રિઝ્નર ઑફ બર્થ'માં, 'અ પ્રિઝ્નર ઑફ બર્થ'ને ઉત્તમ કહી શકાય એવી કોર્ટરૂમ ડ્રામા નોવેલ છે. શરૂઆતમાં ડેની જે દલીલોથી દોષી પુરવાર થાય છે તે લોજિકલ લાગે એ રીતે જ કરવામાં આવી છે. અને નોવેલના અંતમાં આવતો કોર્ટરૂમ ડ્રામા જબરદસ્ત અને 'વાહ વાહ' પોકારી જવાય એવો છે. નોવેલમાં ડેનીએ બનાવેલા પ્લાન પણ સરસ છે. નિક અને ડેનીમાં રહેલી સમાનતાની વાર્તા પર એ રીતે લખાઇ છે કે એકદમ કન્વીન્સિંગ લાગે અને આપણને કલ્પના પણ ના આવે કે આ વાતનો ઉપયોગ આવી જબરજસ્ત રીતે થવાનો છે. નિકના દાદાના બીજા બિલને ખોટું સાબિત કરવાની સ્ટોરી એકદમ ઇનોવેટિવ છે અને ડેનીને નિર્દોષ સાબિત કરતી દલીલ પણ એકદમ લોગિકલ લાગે એવી રીતે કહેવાઇ છે. કોર્ટરૂમ ડ્રામા, જેલ, વાર્તામાં આવતા ટ્વિસ્ટ, બધુ જ નોવેલ ને એકદમ રોચક બનાવે છે. વારંવાર વાંચવા જેવી નોવેલ.
ડેનિયલ કાર્ટરાઇટ (ડેની) પોતાની ગર્લફ્રેન્ડ એલિઝાબેથ વિલ્સન (બેથ)ને લગ્ન માટે પ્રપોઝ કર્યા પછી પોતાના મિત્ર અને બેથના ભાઇ બર્ની વિલ્સન તથા બેથ સાથે પબમાં સેલિબ્રેટ કરવા જાય છે, જ્યાં ચાર વ્યક્તિઓ દ્વારા બેથની છેડતી થાય છે જેથી બર્ની ગુસ્સે થઇ જાય છે. ટકરાવ ટાળવા બેથ અને ડેની સાથે બર્ની પબ છોડીને બહાર નીકળી જાય છે. પણ ચાર વ્યક્તિમાંનો એક સોલિસિટર સ્પેનસર ક્રેગ તેમનો પીછો કરે છે અને ઝપાઝપીને અંતે બર્નીને છાતીમાં ચાકુ મારીને પબમાં પાછો ભાગી આવે છે. પોતાના મિત્રને લોહીથી લથબથ જોઇને ડેની તેને બચાવવા પ્રયત્ન કરે છે પણ સ્પેનસરે ઘડેલા પ્લાન મુજબ પોલીસ આવી પહોચે છે. હોસ્પિટલ પહોચતા સુધી બર્ની મૃત્યુ પામે છે અને ડેનીની તેની હત્યા કરવા બદલ ધરપકડ કરવામાં આવે છે. કોર્ટમાં કેસ ચાલે છે જેમાં એલેક્ષ રેડમેને ડેની વતી લડે છે પણ સ્પેનસરે ઘડેલી યોજના મુજબ તેના મિત્રો પણ તેના તરફી ગવાહી આપે છે અને ડેનીને ૨૨ વર્ષ લાંબી જન્મટીપની સજા થાય છે. પણ ડેની પોતાની નિર્દોષતા સાબિત કરવા તત્પર હોય છે.
જેલમાં નિકોલસ મોનક્રિફ્ટ (નિક) અને આલ્બર્ટ ક્રેન (બિગ અલ) તેના સેલમેટ બને છે. નિક જેલમાં રહીને પણ ભણતો હોય છે અને રોજ પોતાની ડાયરી લખતો હોય છે. નિકથી પ્રભાવિત થઇને ડેની પણ ભણવાનું શરૂ કરે છે અને નિક જેવો જ બનવા અને દેખાવા હમેશા પ્રયત્નશીલ રહે છે. બર્નીની હત્યા વખતે સ્પેનસરના સાથીમાંનો એક મોર્ટિમેર, જે ડ્રગ એડિક્ટ હોય છે, તે ડ્રગના ગુનામાં જેલમાં આવે છે. સ્પેનસર તેના કોંટેક્ટની મદદથી મોર્ટિમેરને જેલમાં જ મરાવી નાખે છે. પણ તે પહેલા બિગ અલની મદદથી ડેની મોર્ટિમેરની જુબાની ટેપરેકોર્ડરમાં રેકોર્ડ કરવામાં સફળ થાય છે પણ કોર્ટ તેના આ સાબૂતને માન્ય નથી રાખતી અને ડેનીની સજા યથાવત રહે છે.
ડેની પોતાને નિર્દોષ સાબિત કરવા પ્રયત્નશીલ છે તે જાણ્યા પછી સ્પેનસર તેના જેલના કોંટેક્ટ દ્વારા ડેનીને મારવાનો પ્લાન ઘડે છે. પણ નિક અને ડેની બંનેના દેખાવમાં રહેલી સમાનતાને લીધે ભૂલથી નિકની હત્યા કરી નાખે છે. નિકની બોડી જેલ હોસ્પિટલમાં લાવવામાં આવે છે જ્યાં બિગ અલ કામ કરતો હોય છે. તેને જાણ થાય છે કે જેલ ઓફિસર્સ એમ સમજે છે કે ડેનીએ આત્મહત્યા કરી છે. આ વાતને મજબૂત બનાવવા બિગ અલ ડેની અને નિકની ફાઇલ બદલી નાખે છે જેથી મેડિકલ તપાસમાં પણ એજ સિદ્ધ થાય કે ડેની મૃત્યુ પામ્યો છે. ડેની પાસે નિકના વીંટી, ઘડિયાળ, કી-ચેઇન વગેરે હોવાથી અને દેખાવમાં બંને સરખા જ હોવાથી ડેની સરળતાથી નિકની જગ્યા લઇ લે છે. ઉપરાંત નિકની ડાયરી દ્વારા તે નિક વિષે ઘણું જાણી શકે છે. અને થોડા જ સમયમાં નિકની સજા પૂરી થતાં જેલમાંથી બહાર આવવામાં સફળ થાય છે.
નિકના અંકલ હયુગો નિકના દાદાએ નિક માટે છોડેલી વસિયત, દાદાના નકલી વિલ દ્વારા મેળવવા માટે પ્રયત્નશીલ હોય છે. ઉપરાંત દાદાનો દુર્લભ ટપાલ ટિકિટનો સંગ્રહ, જેની ચાવી નિક પાસે હોય છે, તેને પણ હસ્તગત કરવા માંગતા હોય છે. પણ ડેની એક લાંબા કાનૂની જંગ બાદ કરોડો ડોલર અને મિલકત મેળવવામાં સફળ થાય છે, જે તેને પોતાના દુશ્મનો સાથે બદલો લેવામાં કામ આવે છે.
ધનવાન બન્યા પછી પછી ડેની સ્ટેપ બાય સ્ટેપ યોજના દ્વારા સ્પેનસર ક્રેગના અન્ય બે મિત્રો, જે તે રાત્રે પબમાં સ્પેનસરના ગુનાના સાક્ષી હતા, પ્રોપર્ટી એજન્ટ ગેરાલ્ડ પેને અને એક્ટર લોરેન્સ ડવેનપોર્ટને ફસાવી સ્પેનસર સહિત ત્રણેયને આર્થિક રીતે બરબાદ કરી નાખે છે. સાથે સાથે ડેનીના વકીલ એલેક્સ અને બેથ દ્વારા ડેનીને નિર્દોષ પુરવાર કરવા અપીલ દાખલ કરવામાં આવે છે જેમાં ડેનીના સેલમેટ નિકની ડાયરી એક પુરાવા તરીકે રજૂ થવાની છે એવી જાણ સ્પેનસરને થાય છે. તેમને છેતરનાર નિક જ ડેનીનો સેલમેટ છે એ જાણ થતાં જ સ્પેનસર ચેતી જાય છે અને નિક જ ડેની છે એવું સાબિત કરી ડેનીની ધરપકડ કરવવામાં સફળ થાય છે. આ વખતે ડેની પર જેલમાંથી ભાગવાનો ગુનો ઉપરાંત બીજાની મિલકત પડાવી લેવાનો અને છેતરપિંડીનો ગુનો પણ ઉમેરાય છે. ફરી એક બીજો લાંબો કાનૂની જંગ શરૂ થાય છે અને અંતે સત્યનો વિજય થાય છે.
* * *
જેફ્રી આર્ચરની મેં વાંચેલી 'ઓનર અમોંગ થિવ્સ', 'નોટ અ પેની મોર, નોટ અ પેની લેસ', 'પાથ્સ ઑફ ગ્લોરી' અને 'અ પ્રિઝ્નર ઑફ બર્થ'માં, 'અ પ્રિઝ્નર ઑફ બર્થ'ને ઉત્તમ કહી શકાય એવી કોર્ટરૂમ ડ્રામા નોવેલ છે. શરૂઆતમાં ડેની જે દલીલોથી દોષી પુરવાર થાય છે તે લોજિકલ લાગે એ રીતે જ કરવામાં આવી છે. અને નોવેલના અંતમાં આવતો કોર્ટરૂમ ડ્રામા જબરદસ્ત અને 'વાહ વાહ' પોકારી જવાય એવો છે. નોવેલમાં ડેનીએ બનાવેલા પ્લાન પણ સરસ છે. નિક અને ડેનીમાં રહેલી સમાનતાની વાર્તા પર એ રીતે લખાઇ છે કે એકદમ કન્વીન્સિંગ લાગે અને આપણને કલ્પના પણ ના આવે કે આ વાતનો ઉપયોગ આવી જબરજસ્ત રીતે થવાનો છે. નિકના દાદાના બીજા બિલને ખોટું સાબિત કરવાની સ્ટોરી એકદમ ઇનોવેટિવ છે અને ડેનીને નિર્દોષ સાબિત કરતી દલીલ પણ એકદમ લોગિકલ લાગે એવી રીતે કહેવાઇ છે. કોર્ટરૂમ ડ્રામા, જેલ, વાર્તામાં આવતા ટ્વિસ્ટ, બધુ જ નોવેલ ને એકદમ રોચક બનાવે છે. વારંવાર વાંચવા જેવી નોવેલ.
